İşlemlerde Sıra:

Javascript'te işlem sıralaması aynen matematikte kullandığımız şekliyledir. Şöyle bir bilgilerimizi yoklarsak. Aritmetik işlemlerin tümünde işlem sırası öncelikle çarpma (*), sonra bölme (/), sonra toplama (+) ve sonrasında çıkarma (-) şeklindedir. Javascript te bu kurala aynen uyar. Hatırlarsanız tüm bu sıralamanın önüne geçen bir durum vardır. Parantez içleri. Herhangi bir işlemin içinde veya dışında hangi işlem olursa olsun herzaman için parantez içleri öncellikle yapılır.

Şimdi Javascript'te kullandığımız ve ileride çok kullanacağımız işlem türlerine bir bakalım.

Atama İşlemleri:

Javascript'te ve tüm dillerde sıklıkla kullanılan işlem türü atama işlemidir. Değişkenlere değer verme işlemini atama işlemi ile yaparız. Atama işleminin gösterimi "=" eşittir aritmetik işaretidir. Atama işleminin en önemli ve unutulmaması gereken kuralı her zaman için atama işleminin sağdan sola doğru yapıldığıdır.

Örneğin:

var isim = "Merve"

dediğimizde "Merve" değerini isim değişkenine atıyoruz. Böylelikle işlem sağdan sola şeklinde oluyor.

Artimetik İşlemler:

Javascript, dört temel işlemi ve bunlardan oluşan diğer aritmetik işlemleri kolayca yapabilir. Bu dört işlem bilindiği üzre, "+" toplama, "-" çıkarma, "*" çarpma ve "/" bölmedir.

Bu işlem operatörlerinden toplama işleminin özel bir durumu vardır. Javascript toplanacak değerlere ilk öncelikle bakarak numerik mi yoksa alfanumerik mi olduklarını kontrol eder. Numerik ise normal bir şekilde bu değerleri toplar. Alfanumerik ise sağdaki değeri soldaki değerin arkasına ekler.

Örneğin;

var topla1 = 6+5

var topla2 = "ohomek" + "@" + "webteknikleri" + "." + "com"

Yukarıda açıkladıklarımız doğrultusunda topla1 değişkenimizin değeri 11, topla2 değişkenimizin değeri ise ohomek@webteknikleri.com olacaktır.

Karşılaştırma İşlemleri:

Bilgisayarlar ilk varolduklarından beri bir amaç uğruna geliştirildiler. O da karar verebilme yeteneği. İşte bu yetenek bilgisayara karşılaştırma işlemleri sonucu kazandırılabilir.

Javascript'te altı karşılaştırma değişkeni vardır.

Şartlı İşlemler:

Javascript'te şu koşul doğru ise bu işlemi, değilse şu işlemi yap gibi şartlı cümleleri ileride göreceğimiz if yapısıyla veya şartlı işlemler ile yapabiliriz.

Bu işlemi yaptırabilmek için az önce gördüğümüz "Karşılaştırma Operatörleri" nden yararlanacağız. Yazım kuralına gelince;

degisken_adi = (kosul) ? kosul_dogru_ise : kosul_yanlis_ise

Şimdi bir örnek yapalım:

var a= 10;
var b= 11;

var sonuc = (x==y) ? "a ve b birbirine eşit değil" : "a ve b birbirine eşit"

Mantıksal İşlemler:

Mantıksal işlemler genellikle iki karşılaştırmanın gerekli olduğu yerlerde kullanılır. Diyelim ki elinizde iki koşul var ve yaptıracağınız işlem için bunlardan birisinin doğru olması yeterli. İşte bu ve bunun gibi durumlarda mantıksal işlemler devreye girer.

Mantıksal işlem operatörleri üç tanedir.

&&	Her iki koşul doğru ise (ve)
||	Her iki koşuldan birisi doğru ise (veya)
!	Koşulların ikisi de doğru değilse (değil)

Şimdi örnekleyelim.

if(odev>90 || notu>=50) ? durum = "geçti" : durum = "kaldı"

Örneğimizi kelimelere dökersek:

Eğer odev değişkeninin değeri 90'dan büyükse veya not değişkeninin değeri 50'den büyükse; durum değişkenin "geçti", değilse "kaldı" değerini alır.

Program Akış Denetimi:

Bilgisayarların bize sağladığı en büyük kolaylık için karar verebilme yeteneği olduğunu söylemiştik. Fakat bu karar verme durumunu da biz kendi belirlediğimiz akış içerisinde gerçekleştiririz. Biz izlenmesi gereken yolları belirler, bu yollar için belirle şartlar koyarız. İşte bu noktada "Akış Denetimi" büyük önem kazanır.

Şimdi Javascript'in nasıl bir akış denetimine sahip olduğunu ve bunun nasıl kullanıldığını göreceğiz.

if .... else ... ( Eğer ... ise ...)

Javascript'in belirli bir koşula göre yol izlemesini sağlayan en çok kullanılan aracı "if" (Eğer) ifadesidir. Komut koşulun sağlanıp sağlanmadığına göre yönlenir. Koşuldan dönen değer doğru ise (yani koşulun sonucu doğruysa) hemen altındaki satırdan programı işletmeye devam eder. Siz programınızda şartın kabul olmadığı (yani dönen değerin yanlış olduğu) durumlar içinde bir yol belirlediyseniz ki bunu "else" komutu ile yaparsınız, o satıra yönlenir.

if .. else ... nin yazım kuralı şöyledir.

if(kosul)
{
	kosul doğru ise yapılacaklar
}
else
{
	koşul yanlış ise yapılacaklar
}

Karşılaştırma sonucu yaptıracağınız işlem tek bir komut veya bir satır ise "{ }" işaretlerini kullanmaya bilirsiniz. if için "{ }" gerekmeme durumu aynen else için de geçerlidir.

if(kosul)
koşul doğru ise yapılacaklar
else
koşul yanlış ise yapılacaklar

Tabii sadece bir dallanma şeklinde olması gerekmez şartımızın. İç içe if.. else .. ler olabilir programımızda.

Şimdi bir örnek yapalım.İlk başlarken "alert" hazır fonksiyonunu kullanarak Merhaba Dünya yazdırmıştık. Bu sefer yine bir hazır fonksiyon olan "confirm"i kullanarak seçim yaptıracağız. Confirm'in alert fonksiyonundan farkı mesaj görüntülendikten sonra "Ok" ve "Cancel" tuşları ile yanıt beklemesidir.

<html>
<head>
<script Language="Javascript">
<!--Javascript kodunu eski tarayicilardan gizleyelim
function secim()
{
var soru1 = confirm("Bugün günlerden Pazar mı?")
if(soru1== true)
{
	alert("O halde tatildesiniz.");
} 
else
{
	var soru2 = confirm("Cumartesi öyleyse değil mi?")
	if(soru2)
		alert("Ne güzel, haftasonundayız.");
else
	alert("O halde haftaiçi çalışma günlerindeyiz.");
}
}
gizlemeyi bitirelim. -->
</script>
</head>
<body>
<a href="javascript:secim()">Sorular için tıkla bakalım.</a>
</body>
</html>

Javascript herzaman için işleme başlamak için bir olayın olmasını bekler.Burada "Sorular için tıkla bakalım" kelimesinin tıklanması ile olayımızı başlatıyoruz. Görüldüğü üzere kelimenin linki secim foksiyonuna yönleniyor. Fonksiyonumuzda ise soru1 değişkenine confirm komutunun atandığını görüyoruz. Confirm komutundan bize "true" (doğru) veya "false" (yanlış) değeri döner.

Javascript burada if(soru1== true) satırından dönen değer doğru ise yani şart sağlanıyorsa hemen altındaki satırı işleme koyar. Bizim programımızda şart doğru ise "O halde tatildesiniz" mesajını görüntüleniyor, değilse else satırına yönlenerek bir soru daha soruyor.

Programımızın else satırından sonraki if ifadesi ilginiz çekmiş olmalı. Çünkü oradaki if ifadesinde herhangi bir karşılaştırma operatörü yok. Program içinde dönen değeri doğru yada yanlış olan değişkenleri "Boolean" (mantıksal) değişken ismi ile anılır. Mantıksal değişkenler Javascript tarafından if şartı içerisinde böyle yalın olarak kullanıldıklarında değeri true (doğru) ise şeklinde algılanırlar.

Yani;

if(soru2) 
satırı ile 
if(soru2==true)

aynı anlamı taşır.

switch... case... (degistir)

Javascript'in switch komutu, programın içerisindeki bir değişkene göre belirli bir yolun izlenmesini sağlar.

Javascript içerisinde switch komutunun kullanım şekli:

switch (degisken_adi)
{
	case "degisken_degeri":
... yapılacak iş
	case "degisken_degeri":
	.. yapılacak iş
	..
	..
	default: 
	cevap istediğimiz şekilde değil ise yapılacak iş
}

Bunu bir örneğe dökersek. Mesela bir alışveriş sitesinden bir bilgisayar ekranı sipariş veriyorsunuz. Site size istediğiniz ekranınızın kaç inç olacağını soruyor ve karşılığında size ona göre fiyat çıkartıyor.

<html>
<head>
<script Language="Javascript">
<!--Javascript kodunu eski tarayicilardan gizleyelim
function ekran()
{
var soru = prompt("Cevabınız 15,17,21 şeklinde veriniz.","15")
switch (soru)
	{
	case "15":
		alert("15 inç ekran için sistem fiyatına 50$ eklenecektir")
		break;
	case "17":
		alert("17 inç ekran için sistem fiyatına 150$ eklenecektir")
		break;
	case "21":
		alert("21 inç ekran için sistem fiyatına 250$ eklenecektir")
		break;
	default:
		alert("Lütfen cevabınızı 15,17,21 den birisini yazarak veriniz")
	}
}
gizlemeyi bitirelim. -->
</script>
</head>
<body>
<a href="javascript:ekran()">Kaç inç ekran istiyorsunuz?</a>
</body>
</html>

Bu örneğimizde de Javascript aracılığı ile klavyeden bilgi girişini sağlayan prompt hazır fonksiyonunu kullandık. Bir önceki örneğimiz gibi olayımızın başlaması için onu bir linke bağladık. Ardında soru değişkenimiz ile prompt penceresinin açılmasını sağladık. Prompt hazır fonksiyonunun kullanımı:

prompt ("sorumuz","varsayılan cevap")

şeklindedir.

Prompt hazır fonksiyonunu kullanırken "varsayılan cevap" kısmını kullanmayabiliriz. Kullanmadığımızda cevap hücresinde "undefined" tanımlanmamış ifadesini göreceksiniz.

Switch ifademizin içerisine prompt komutu ile aldığımız soru değişkenini yazıyoruz. Case ifadeleri ile de soruya alınan cevaba göre yönlendirme yapıyoruz.

Burada break ifadesi de dikkatiniz çekmiş olmalı. Break, Javascript kodunuzun içerisinde herhangi bir yerde herhangi bir nedenle komut işletiminin durdurulmak istenmesi durumunda kullanılır. Bizim kodumuz içerisinde geçen break ifadesini, sorgulama ve sonucunun kullanıcıya iletilmesinden sonra kullanıyoruz. Çünkü bu durumda istediğimiz işlem gerçekleşiyor ve diğer case ifadelerinin değerlendirilmesine gerek kalmıyor.

Switch komut bloğunun en altındaki yeralan default ifadesi, kullanıcın cevabının bizim istediğimiz şekilde olmadığı durumlarda yönleneceği yerdir.