|
1. UNIX
İşletim Sisteminin Başlangıç Ve Gelişimi
2.
Dizayn Prensipleri
3. Temel
Unix Komutları
3.1. Dosyaları Görüntüleme
3.2. Bir Dosyayı Başka Bir Yere Kopyalama
3.3. Dizin Oluşturma Ve Silme
3.4. Dosyaları Veya Dizinleri Başka Bir Yere Taşıma
3.5. Dosyaları Silme
3.6. Sistemdeki İşlemler Hakkında Bilgi Alma
3.7. Yeri Bilinmeyen Bir Dosyayı Bulmak
3.8. Şifre Değiştirmek
3.9. Bir Dosyanın İzinlerinin Değiştirilmesi
3.10. Dosyaların Boyutlarını Öğrenmek
3.11. Kimlerin Çalıştığını Öğrenmek
3.12. Yazıcıdan Dosyaların Çıktısını Almak
3.13. Alias ( Farklı İsim ) Tanımlamak
3.14. Bir Dosyanın İçini Görmek İçin Kullanılan Programlar
4.
Kampüste Kullanılan Versiyonlar Ve Adetleri
1. Unix
İşletim Sisteminin Başlangıç Ve Gelişimi
UNIX in ilk
versiyonu Bell Laboraties araştırma grubunda çalışan Ken Thompson
tarafından 1969 yılında PDP-7 de çalışmak üzere geliştirildi. Kısa bir
süre sonra Dennis Ritchie Thompson'a katıldı. Thompson, Ritchie ve
araştırma grubunun diğer üyeleri UNIX'in ilk versiyonlarını hazırladı.
Ritchie çok
yakın geçmiş zamanda MULTICS projesi üzerinde çalışmış olduğundan bu yeni
işletim sistemi üzerinde MULTICS in güçlü bir etkisi oldu. Hatta ismi bile
MULTICS den gelmedir. Dosya sistemi temel organizasyonu, komut yorumlayıcı
fikri (shell), her komut için ayrı bir process ve daha çeşitli özellikler
direk olarak MULTICS den geldi.
Ritchie ve
Thompson UNIX üzerinde yıllarca çalıştı. Onların çalışmaları PDP-11/20
üzerinde çalışan ikinci versiyona ilerlemeye yol açtı. Üçüncü versiyon
işletim sisteminin büyük çoğunluğu assembly dili yerine sistem-programlama
dili olan C de yazmalarıyla oluştu.C UNIX i desteklemek için Bell
Laboratories' de geliştirildi.UNIX aynı zamanda daha büyük PDP-11
modellerine taşındı örneğin 11/45 ve 11/70. C de tekrar yazıldığı ve
multiprogramming desteği olan sistemlere (örneğin 11/45) geçtiği zaman
multiprogramming ve diğer gelişmeler UNIX in yapısına eklendi.
UNIX
geliştikçe Bell Laboratories' de yaygın olarak kullanıldı ve yavaş yavaş
bazı üniversitelere yayıldı. Bell Laboratories dışında yaygın olarak
bulunan ilk versiyonu Version 6 idi . 1978 yılında Version 7 dağıtıldı ve
bu modern UNIX sistemlerin atasıydı.
Version 7
nin dağıtımından sonra UNIX Support Group (USG) dağıtım için idari kontrol
ve sorumluluğu Bell Laboratories den aldı. UNIX bir araştırma aracından
çok bir ürün oluyordu. Araştırma Grubu aynı zamanda organizasyonlarındaki
kuruluş içi hesaplamaları gerçekleştirmek için kendi UNIX versiyonlarını
geliştirmeye devam etti. UNIX in bir sonraki versiyonlarında Remote File
System ve Stream I/O system gibi özellikler eklendi.
USG UNIX
için desteğini AT&T içinde sağladı. İlk dış dağıtımını yaptığı sistem 1982
yılında System III tü.
Küçük
boyut, modülerlik ve UNIX sistemlerin temiz dizaynı Rand, BBN, the
University of Illinois, Harvard, Purdue ve Dec gibi birçok bilgisayar
bilimi temelli organizasyonlarda UNIX temelli işlere önderlik etti. Bell
Laboraties ve AT&T hariç en etkili gruplar Berkeley deki University of
California da ortaya çıktı.
Berkeley in
1978 yılındaki VAX UNIX üzerindeki ilk çalışması 32V ye virtual memory,
demand paging ve page replacement in Bill Joy ve Ozalp Babaoğlu tarafından
3BSD UNIX i hazırlamak için eklenmesi oldu. Sistem bu özelliklerin
kullanıldığı ilk versiyon oldu. Geniş virtual memory nin kullanılması
geniş programların çalıştırılabilmesine yol açtı.
DARPA (Defense
Advanced Research Projects Agency) için çalışan bir komite TCP/IP
protokollerini destekleyen 4.2BSD versiyonunu oluşturdu. Böylece UNIX
işletim sistemi LAN lardan WAN lara kadar çeşitli network tipleri üzerinde
kullanılmaya başlandı.
Günümüzdeki
mevcut UNIX sistem versiyonları Bell Laboraties ve Berkeley in ürettiği
ürünlerle sınırlı değildir. Sun Microsystems BSD yi workstationlarında
kullanarak popülaritesinin artmasına sebep oldu.UNIX in popülaritesi
arttıkça yeni bilgisayar ve bilgisayar sistemlerinde kullanılmaya
başlandı. Çok sayıda UNIX ve UNIX benzeri işletim sistemleri geliştirildi.
Yaygın bir şekilde bulunmasından dolayı akademik kurumlardan askeri
kurumlara kadar bir çok kurumda kullanıldı. Bu sistemlerin çoğu Version 7,
System III, 4.2 BSD veya System V tabanlıydı.
UNIX iki
tane Bell Laboraties çalışanının kişisel projelerinden uluslararası
standartlarla tanımlanan bir işletim sistemi haline geldi. UNIX işletim
sistemi işletim sistemleri teorisi için hala eğitim kurumları için en
popüler ve önemli bir işletim sistemidir.
2. Dizayn
Prensipleri
UNIX
işletim sistemi time-sharing bir sistem olarak tasarlandı. Standart
kullanıcı arayüzü ( shell) basit ve istenildiğinde bir başkası ile
değiştirilebilir. Dosyalama sistemi kullanıcılara kendi alt dizinlerini
oluşturmaya izin veren multilevel tree yapısıdır. Her kullanıcı dosyası
basit byte sıralarıdır.
UNIX
multiple process i destekler. Bir process kolaylıkla yeni processler
oluşturabilir. CPU scheduling i basit priority algoritmasıdır. 4.3BSD
memory ve CPU yönetimini desteklemek için demand paging kullanır. Eğer
sistem aşırı paging den dolayı sorun yaşarsa swapping kullanılır.
UNIX
başlangıçta iki programcı tarafından geliştirildiği için anlaşılmak için
yeterince küçüktür. Algoritmaların çoğu hız veya komplekslik yerine
basitliği için seçilmiştir. UNIX programcılar tarafından yine programcılar
için tasarlandı. Bü yüzden her zaman interaktif ve program geliştirme
özellikleri öncelikli oldu.
UNIX
çoğunlukla kendini desteklemek için yazılan C dilinde yazıldı. Çünkü kimse
assembly dilinde programlama yapmayı sevmiyordu. Assembly dilinden C
diline geçiş UNIX in bir sistemden başka bir sisteme geçişini
kolaylaştırdı.
3. Temel
Unix Komutları
3.1.
Dosyaları Görüntülemek
Dosyalar ls
komutuyla görüntülenir.
ls
(seçenekler) (dosya veya dizin...)
Seçenekler:
-C :
Görüntü çok kolonlu ve dosya isimleri azalan sırada olacaktır.
-F : Dosya
isimleri sonunda * dizin isimleri sonunda / işaretleri görüntülenerek
birbirinden ayırt edilmelerini sağlar.
-R :
Belirlenen bir dizin içindeki dosyalar yani sıra varsa tüm alt dizinler
içerikleriyle birlikte listeler.
-a : . ile
başlayan dosyalar dahil dizinin tüm içeriğini listeler.
-c:
Dosyaları sıralamak veya bastırmak amacıyla i-düğümlerinin en son düzeltme
tarihlerini kullanır.
-l :
Dosyalar hakkında daha ayrıntılı bilgi verir.
-g : Eğer
ayrıntılı liste alınıyorsa yani tüm bilgiler listelenecek ise ve bu
listede dosyanın sahibinin grup adıyla birlikte yer alması isteniyorsa bu
seçenek kullanılır.
-i : Her
dosyayı i düğümleri ile birlikte görüntüler.
-m : Dosya
isimleri virgüllerle birbirinden ayrılarak listelenir.
-n :
Ayrıntılı listede yer alan ID numaralarını listeler.
-o :
Ayrıntılı listeye grup adlarının dahil edilmesini sağlar.
-p :
Dizinlerin / işaretiyle simgelenmesini sağlar.
-q : Dosya
isimleri içinde ? gibi grafik olmayan karakterler varsa bunların
listelenmesine yardımcı olurlar.
-r :
Sıralamayı ters yönden yapar.
-s : Blok
cinsinden dosyaların boyutunu verir.
-t :
Dosyaların değişime uğrama zamanlarına göre sıralanmasını sağlar.
-u :
Dosyalara en son erişim zamanlarına göre sıralanmasını sağlar.
Örnek :
ls -l
aytekin*
--w-rw--w-
1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 aytekin_guzelis.html
--w-rw--w-
1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 aytekin.html
3.2. Bir
Dosyayı Başka Bir Yere Kopyalama
cp komutu
ile kopyalama yapılır .
Kullanımı :
cp
-[seçenek] dosya başkabir_dosya_ismi
Örnek :
Cp main.html
main_index.html // main.html'i main_index.html olarak kopyalar.
cp index.html
~/tmp // index.html'i HOME dizinimdeki /tmp dizininin altına kopyalar
cp -r ~/tmp
~/dump // HOME dizindeki tmp dizinini dump dizininin altına kopyalar.
3.3. Dizin
Oluşturma Ve Silme
mkdir
dizin_ismi // dizin oluşturur
rmdir
dizin_ismi // içi boş olan bir dizini siler
3.4.
Dosyaları Veya Dizinleri Başka Bir Yere Taşıma
mv komutu
ile dosyaları başka bir dizine, hatta dizinleri başka dizinlere
taşıyabilirsiniz. Bu işlemin sonunda orijinal dizinin içindeki dosyaların
isimlerinde bir değişiklik olmaz. Mv komutu DOS'taki rename ve move
komutuna benzer, ancak onlardan çok daha beceriklidir.
Kullanımı :
mv dosya1
dosya2
3.5.
Dosyaları Silme
Unix'te
dosyaları silmek için rm komutu kullanılır. Aslında rm'nin yaptığı şey
dosyanın sahip olduğu linklerden birini çıkarmaktır. Eğer dosyanın sadece
bir link'i varsa sonuçta dosya silinir.
DİKKAT :
Unix'te DOS'takine benzer bir UNDELETE komutu yoktur ( mimarilerinin
farklı olmasından dolayı ) bu sebeple dosyalarınızı silerken çok dikkatli
olmanız gerekir. Eğer bir dosyayı yanlışlıkla silerseniz, sistem
sorumlunuza başvurun, belki backup'lardan dosyanızı geri getirebilir.
Kullanımı :
rm
-[seçenekler] Dosya_ismi Dosya_ismi ...
Seçenekler
:
-e :
Dosyanın silinmesinden sonra ekrana bilgi verir.
-f :
Sormadan write-protected dosyayı siler.
-i :
Dosyayı silmeden önce bunun doğruluğunu sorar.
-r :
Recursive olarak alt dizinleri siler.
-R : -r ile
aynıdir.
Örnek :
rm aytek*
// bulunduğumuz dizindeki aytek ile başlayan tüm dosyaları siler
rm -rf tmp
// tmp dizinini ve alt dizinlerini uyarmadan siler
3.6.
Sistemdeki İşlemler Hakkında Bilgi Alma
ps komutu
ile sistemde yürüyen işlemler hakkında bilgi alınır.
Kullanımı :
ps
(seçenekler)
Seçenekler:
-e : Tüm
işlemlerle ilgili bilgilerin görüntülenmesini sağlar.
-d : Grup
liderleri hariç tüm işlemler hakkında bilgi verir.
-a : Grup
liderleri ve terminallerle ilişkisi olanlar dışında kalan tüm işlemler
hakkında bilgi verir.
-f : Tam
listenin üretilmesine olanak tanır.
-l :
Ayrıntılı listeyi görüntüler.
-c dosya :
/dev/swap in bulunduğu yerde swapdev dosyasını kullanır.
-t liste :
Liste içinde yer verilen terminallerden yürütülen işlemler hakkında özel
bilgi sağlar.
-p liste :
Listede ID numaraları tanımlanan işlemlere ilişkin özel bilgileri
görüntüler.
-u liste :
Belirlenen kullanıcılarla ilişkili işlemlere ait özet bilgi.
-g liste :
Grup liderlerinin ilişkili olduğu işlemler hakkında bilgi.
x : Sahip
olduğunuz tüm işlemleri listeler .
Örnek :
/home/e065247/m>ps
x
PID TTY
STAT TIME COMMAND
81024 pts/7
R 0:00 ps x
113626 - S
0:00 xterm
117927 pts/7
S 0:00 -csh
125165 pts/5
S 0:05 telnet rorqual
129499 pts/12
S 0:00 -csh
132296 pts/5
S 0:00 -usr/local/bin/tcsh
167106 - S
0:06 aixterm
198577 - S
0:00 sh /usr/bin/X11/startx -t -wait
231908 pts/12
S 0:00 telnet rorqual
236990 - S
0:00 mwm
244646 - S
0:00 xterm
Çalışan bir
işlem kill komutuyla kesilir.
kill
(-sinyal) PID
PID
numaraları ps komutu ile görünür.Bir çok sinyal tanımlanabilir. Bunlardan
-9 işlemi öldürür.
3.7. Yeri
Bilinmeyen Bir Dosyayı Bulmak
Find
programı ile bulabilirsiniz.
Kullanımı :
find yol
tanımı seçenekler
Seçenekler:
-name isim
: aranılacak dosyanın ismi.
-perm izin
: İzinleri oktal olarak belirlenmiş dosyaların aranılması.
-links n :
linke sahip dosyalar.
-user
kullanıcı : Belirli bir kullanıcıya ait dosyaların aranması.
-group isim
: Belirli bir gruba dahil dosyaların aranması.
-atime n :
n gün içinde erişilen dosyalar.
-mtime n :
n gün içinde işlem gören dosyalar.
-ctime n :
n gün içinde değiştirilen dosyalar.
-print :
bulunan dosyaların ekranda görüntülenmesini sağlar.
Örnek :
Bulunduğum
dizinden itibaren tüm alt-dizinlerdeki "guzelis" ile başlayan dosyaları
bulmak için;
find .
-name "guzelis*" -print
./faq/guzelis_aytekin.html
./faq/guzelis_aytekin_programlama.html
./guzelis
./guzelis/guzelis
./guzelis/guzelis.c
Not1 :
Burada arayacağım dosyada wildcard kullandığım için " " işaretini
kullandım. Eğer dosyanın tam ismini biliyorsanız buna gerek yoktur.
Not2 : Eğer
bir aramayı root'tan ( / ) başlatırsanız çok büyük olasılıkla bazı
dosyaları okumaya izniniz olmadığı için size bunu belirten bir uyarı
mesajı verilecektir, ve bu mesajlar arasında aradığınız şey ekrana yazılsa
bile bunu gözden kaçırabilirsiniz. Bu sebeple çıktıyı bir dosyaya
yöneltip, daha sonra o dosyayı okumanızda fayda vardır.
Örnek :
find /
-name gzip -print > gzip
3.8. Şifre
Değiştirmek
Kullanıcının şifrelerini değiştirmek için passwd programı kullanılır. Bazı
sistemlerde yppasswd olarakta geçebilir. Bu komutu yazdıktan sonra sizden
ilk olarak eski şifreniz ardından yeni şifreniz sorulacaktır. Daha sonra
tekrar yeni şifreniz kontrol amacı ile sorulur. Eğer bir hata
yapmadıysanız şifreniz değiştirilir.
İyi
şifreler nasıl olmalıdır ?
İçinde
noktalama işareti,rakam,boşluk ve hatta kontrol karakterleri bulunduran
şifreler seçin. İçinde bunlardan bir tane bile olsa böyle bir şifrenin
bulunma olasılığı son derece düşüktür. Eğer bu karakterlerin sayısını
arttırırsanız bulunma olasılığı kat kat düşer.
Kötü
şifrelere birkaç örnek :
serafettin
semsettin
ser_semsettin
kamyon
şifre
.....
İyi
şifrelere birkaç örnek :
.bir/iki
[mb&elf]
vs..vs..
Tabii güzel
şifre seçerken bunların kolaylıkla unutulmayacak şeyler olmamasına da
dikkat etmeniz gerekir ! . Ayrıca şifrelerinizi ASLA bir yere yazmayın !
3.9. Bir
Dosyanın İzinlerinin Değiştirilmesi
chmod izin
modu dosya : Bir dosyaya verilen izinlerin değiştirilmesi.
ls -l
[dosya] yazdığınızda en solda görülen bilgiler, o dosyanın izinlerini
gösterir.
Örnek :
ls -l ayt*
--w-rw-r--
1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 aytekin_index.html
Görüldüğü
gibi en soldaki kısım 10 tane alandan oluşmaktadır. Bunların ilki dosyanın
niteliğini ( dizin yada dosya ) sonraki 9'u da o dosyanın izinlerini
gösterir.
Eğer en
soldaki alan "d" ile baslarsa bu onun bir dizin olduğunu, "-" ile baslarsa
normal bir dosya olduğunu gösterir ( NOT : Unix'te her dizin özel bir
dosyadır ! ) Bu ilk karakterden sonra gelen 9 karakter de kendi aralarında
3 gruba bölünür.
İlk 3 Alan
: Kullanıcı izinlerini
Sonraki 3
Alan : Grup ile ilgili izinleri
En Sağdaki
3 Alan : Diğer kullanıcılarla ilgili izinleri gösterir.
Her bir
bölümde 3'e bölünür :
r : Read (
okuma ) hakkı;
w : Write (
yazma ) hakkı;
x : Execute
( çalıştırma ) hakkı.
Örnek :
-rw-r--r--
1 e065247 B386 533 Oct 24 21:35 pensacola.html
gibi bir
dosya bu dosyanın herkes tarafından okunabilir olduğunu, ama sadece o
dosyanın sahibi tarafından yazılabilir olduğunu gösterir.
chmod
programında kullanılan izin modları iki türlü belirtilebilir :
1- Nümerik
olarak :
r'nin
değeri : 4
w'nin
değeri : 2
x'in değeri
: 1 dir.
Örnekler :
ORANTILI
İZİN KODLARI
------------------------------------------------
Orantılı
kod - İzin durumu -
------------------------------------------------
0400 -
Dosya sahibi için okuma -
0200 -
Dosya sahibi için yazma -
0100 -
Dosya sahibi için çalıştırma -
0040 -
Gruptakiler için okuma -
0020 -
Gruptakiler için yazma -
0010 -
Gruptakiler için çalıştırma -
0004 -
Diğerleri için okuma -
0002 -
Diğerleri için yazma -
0001 -
Diğerleri için çalıştırma -
------------------------------------------------
ls -l
--w-rw--w-
1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 aytekin.html
--w-rw--w-
1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 aytekin_guzelis.html
chmod 0220
aytekin* // Kullanıcıya ve gruba yazma hakkı verelim
ls -l
--w--w----
1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 aytekin.html
--w--w----
1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 aytekin_guzelis.html
2- Karakter
olarak :
u :
Dosyanın sahibi.
g : Grup
o :
Diğerleri
a : Herkes
+ : İzin
vermek
- :
İzinleri kaldırmak.
= : Belirli
bir izin atamak üzere.
chmod go+r
aytekin* // Ek olarak gruba ve diğerlerine okuma hakki verelim
ls -l
--w-rw-r--
1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 aytekin.html
--w-rw-r--
1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 aytekin_guzelis.html
3.10.
Dosyaların Boyutlarını Öğrenmek
Başlıca 2
yolu vardır;
1- du
komutu
Du komutu
bulunduğunuz dizinden itibaren tüm alt dizinleri tarayarak block cinsinden
ne kadar yer kapladığını gösterir.Block size'ları genelde 512 byte'tır bu
sebeple çıkan sayıyı iki'ye bölerek o dizinin ne kadar yer kapladığını
görebilirsiniz.
En aşağıda
da toplam miktar belirtilir.
Örnek :
/home/e065247/m>du
72 ./.m
8 ./m
8 ./ch
496 ./temp
632 .
2- quota
komutu
Quota
komutu toplam olarak ne kadar yer kapladığınızı ve sizin ne kadar yazma
hakkinizin olduğunu gösterir. Aynı zamanda eğer geçici disk sınırınızı
aştıysanız, kalan gün miktarı vs. gibi bilgileride gösterir.
Örnek :
/home/e065247/m>quota
Disk quotas
for user e065247 (uid 517):
Filesystem
blocks quota limit grace files quota limit grace
/home211
2748 3000 5000 302 1000 1500
3.11.
Kimlerin Çalıştığını Öğrenmek
w
[seçenekler]
w komutu
sistemin yükü, ve çalışanların faaliyetleri konusunda bazı bilgiler verir.
Komutu çalıştırdıktan sonra çıkan bilgilerden ilki, sistem hakkındadır :
sistem saati, o anda kaç kişinin açık olduğu, ve sistemin yükü gibi..
Sistem yükü genelde 0 ile 40 arasında değişen bir değer ile gösterilir.
Eğer sistemin i çok kullanıcılı ya da ağır işlerin yapıldığı makinelerde
bu sayı 5 ten çok çok fazla olabilir.
Yükü 0-5
arasında ise sistemin o anda fazla yüklü olmadığını söyleyebiliriz.
Bu ilk
satırın ardından gelen satırlarda sıralar halinde kullanıcılarla ilgili
bilgiler bulunur. Soldan sağa doğru ;
İlk alan :
Kullanıcının userid si.
2. alan :
Bağlandığı tty'si.
3. alan :
Ne zaman login olduğu.
4. alan :
Enson komutu çalıştırmasından sonra geçen zaman. (idle time)
5. alan :
Makinenin açılmasından beri yapılan process'lerin getirdiği toplam yük.
6. alan :
Yapılan en son işin verdiği yük.
7. alan :
Yaptığı iş !
Örnek :
/home/e065247/m>w
e065247
01:09AM up
10 hrs, 40 users, load average: 2.44, 5.04, 5.33
User tty
login@ idle JCPU PCPU what
e065247 pts/5
11:50PM 1 5 5 telnet
e065247 pts/7
11:56PM 0 1 0 w
e065247 pts/12
11:50PM 0 0 0 telnet
3.12.
Yazıcıdan Dosyaların Çıktısını Almak
lp
(seçenekler) dosyalar
Burda dosya
hemen yazdırılmayarak spool a atılacaktır.
Seçenekler:
-c : Lp
komutu kullanıldığında yazdırılacak dosyanın bir kopyasının oluşturulması
isteniyorsa -c seçeneği kullanılır.Bu seçenek kullanılmadığında kopyalama
işlemi yerine link işlemi gerçekleştirilir.
-dyazici :
Yazma işleminin yapılacağı yazıcının veya yazıcılar sınıfının belirlenmesi
amacı ile bu seçenek tercih edilir.
-m :
Dosyaların yazıcıdan bastırılması ardından mesaj gönderilmesine olanak
sağlar.
-nsayi :
Yazdırılacak dosyanın kopya sayısını saptamak üzere bu seçenekten
yararlanılır. Kullanılmazsa 1 olduğu varsayılır.
-s : lp den
"request id is.."gibi mesajların atılmasını sağlar.
-tbaslik :
Yazıcıdan alınan çıkışa bir başlığın yazdırılması isteniyorsa bu seçenek
kullanılır.
Yazıcıya
yolladığım dosyanın durumunu nasıl öğrenebilirim ?
lpstat
(seçenekler)
Seçenekler:
-a(liste) :
Listede belirtilen yazıcılara gönderilen istekler hakkında bilgi verir.
-c(liste) :
Yazıcı sınıfları ve onların üyelerini görüntüler.
-d
:sistemin kabul ettiği yazıcıyı görüntüler.
-o(liste) :
Yazdırılmak üzere gönderilen dökümleri görüntüler.Liste yazıcı isimlerini
sınıfları ve istekleri kapsar.
-r : Lp
istek tablosunun durumunu görüntüler.
-s :
Sistemin kabul ettiği yazıcının ismi ver her bir yazıcının sahip olduğu
özel dosya isimlerini görüntüler.
-t : Tüm
durum raporunu görüntüler.
-u(liste):
Liste içinde belirtilen kullanıcılara ilişkin durum raporunu görüntüler.
Yazıcıya
yolladığım bir dosyayı henüz basılmadı ise iptal edebilir miyim ?
Evet. Bunun
için ;
cancel (liste numarasi) (yazıcılar)
3.13. Alias
( Farklı İsim ) Tanımlamak
Alias
tanımlamaları kullandığınız shell programına göre değişir.
C tabanlı
shell'lerde ( csh , tcsh ) bu is oldukça kolaydır ;
Kullanımı
:
alias
kısaltma 'komut dizisi'
Örnek :
alias dir 'ls
-lFa | more'
bundan
sonra her dir yazdığınızda ls -lFa | more komut dizisi işleyecektir.
Sh tabanlı
shellerde ( sh, ksh vs.) :
Kullanımı
:
alias
kısaltma="komut dizisi"
Örnek :
alias dir="ls
-lFa |more"
3.14. Bir
Dosyanın İçini Görmek İçin Kullanılan Programlar
cat
[dosya_ismi] [dosya_ismi] ...
Bir
dosyanın içine bakmaya yarar. Dosyanın içeriği hiçbir şekilde durmadan
ekrandan akıp geçer. Boyları küçük olan dosyalara bakmak için
kullanılabilir, ancak büyük dosyalara bakmak için uygun değildir. Ancak
başka amaçlar için kullanılabilir örneğin
cat file1
>> file2
komutu
file1 dosyasının içeriğini file2 dosyasının arkasına kopyalar. Bu işlem
sonunda file1'in içeriğinde bir değişiklik olmaz.
pg
seçenekler (dosya..)
Seçenekler:
-numara:
Her defasında görüntülenecek satırların sayısını gösterir.
-p dizgi:
Normal olarak sayfanın en alt satırında (:)işareti olarak kullanıcının
return a basması beklenir.
-c:Her bir
sayfa görüntülenmeden önce ekran temizlenir ve imlece başlangıç konumuna
döner.
-e: Her
dosyanın sonunda kullanıcının return a basması gerekmez.
-n: Normal
olarak komutlar yeni satir karakteri ile son bulur.Otomatik olarak komut
sonunun belirlenmesine olanak sağlar.
-s: msg
ların görüntülenmesini sağlar.
+satir no:
Belirli bir satırdan itibaren dosya görüntülenmek isteniyorsa doğrudan
satir numarası yazmak sureti ile bu sağlanır.
+/kalip/:
Belirlenen kalıbı içeren ilk satiri bulmak amacıyla bu tur bir tanım
yapılabilir.
more
[dosya_ismi] [dosya_ismi] ...
Bir
dosyanın içeriğini ekranda görmek için kullanılır, ancak cat'ta olduğu
gibi dosyanın içeriği ekrandan kayıp geçmez. Her sayfanın sonunda ekranın
sol alt köşesinde --More--(x%) seklinde bir yazı belirir. Buradaki x'
dosyanın yüzde kaçının görüldüğünü gösterir. Bu dosyanın büyüklüğü
hakkında size bilgi verebilir. --More--(x%) yazısını gördükten sonra
aşağıdaki tuş'ları kullanabilirsiniz.
SPC : Arka
sayfaya geçilmesini sağlar.
K : K '
herhangi bir tam sayıdır. Bu sayı kadar ileriye gidilmesini sağlar
Kb : K
sayısı kadar geri dönülmesini sağlar.
Ks : K
sayısı kadar ileri gidilir, ancak aradaki satırlar görüntülenmez.
= :
Bulunduğunuz satır numarası verilir.
/ : Dosyada
arama yapmak için kullanılır.
v : vi
editorünü çağırır.
q :
programdan çıkar.
less
[seçenekler] [dosya] [dosya] ....
More ve vi
programlarının bir karışımıdır denilebilir. İleri olduğu gibi geriye
doğruda kolaylıkla işlem yapılabilmesini sağlar.
H, h :
Komutların kısa bir özetini gösterir.
SPC,^V,f,^F
: Arka sayfaya geçer.
Kz : K
sayısı kadar ileri gider.
RETURN,e,j
: Bir satır ileri gider.
d,^D :
Yarım sayfa ileri gider.
b,^B : Bir
sayfa geriye gider.
y,k : Bir
satır geriye gider.
u,^U :
Yarim sayfa geriye gider.
r,^R,^L :
Ekranı temizler.
q :
Programdan çıkar.
Rg : R '
inci satıra gider (default değeri 1 dir )
Rp,R% :
Dosyanın yüzde R ' ina gider.
! : Shell
açmanızı sağlar (exit geri döner).
/ : Arama
yapmanızı sağlar.
4. Kampüste
Kullanılan Versiyonlar Ve Adetleri
·
OpenBSD 2.5 (3 adet ; 1 tanesi merkezde)
· DUNIX
4.0B (3 adet ;1 tanesi kampus, diğerleri merkezde)
·
Solaris 7 (10 adet; 5 kampus, 5 merkezde)
·
Solaris 2.6 (2 adet ; UBE de)
Kampüste bu
çeşitli versiyon UNIX lerle çalışan makinalar aşağıdaki amaçlara hizmet
vermektedir:
1.
e-mail
2.
akademik
3. web
server
4.
internet uygulamaları
5.
listeler için
|